Selektywne zasuszanie krów mlecznych: bez ogólnego podawania antybiotyków

Standardowy termin to 6–8 tygodni (42–60 dni) przed spodziewanym wycieleniem. Krótki okres zasuszenia (poniżej 40 dni) jest niewystarczający do regeneracji wymienia, a zbyt długi (powyżej 70 dni) zwiększa ryzyko otłuszczenia i poporodowych zaburzeń metabolicznych oraz niepotrzebnie obniża wydajność stada. U krów o wysokiej wydajności należy stopniowo ograniczać produkcję mleka 7–10 dni przed zasuszeniem.

Krowę można zasuszyć wyłącznie z użyciem uszczelniacza strzyków (bez antybiotyku), jeśli spełnia wszystkie poniższe kryteria: LKS poniżej 200 000/ml w ostatnich 1–3 pomiarach, ujemny wynik testu ClearMilk lub posiewu laboratoryjnego oraz brak oznak uszkodzenia strzyków. W przeciętnym stadzie kryteria te spełnia 60–75% krów.

Nieselektywne zasuszanie (BDCT) polega na podaniu antybiotyku każdej krowie niezależnie od jej stanu – obecnie jest to sprzeczne z UE 2019/6. Selektywne zasuszanie (SDCT) opiera decyzję indywidualnie na LKS, historii mastitis i posiewie. SDCT ogranicza zużycie antybiotyków o 30–50%, ryzyko oporności i koszty, bez zwiększania częstości mastitis w kolejnej laktacji.

Antybiotyków wymagają krowy z dodatnim wynikiem badania bakteriologicznego. Wykrycie Staphylococcus aureus lub Streptococcus uberis wymaga szczególnej uwagi. Dotyczy to również nawracającego mastitis w wywiadzie oraz uszkodzonych strzyków. Przy dodatnim posiewie antybiotyk dobiera się na podstawie antybiogramu.

Optymalnie 42–60 dni. Krótszy okres nie zapewnia wystarczającego czasu na regenerację tkanki gruczołu mlekowego, a dłuższy zwiększa ryzyko otłuszczenia, zaburzeń metabolicznych i paradoksalnie także wzrostu LKS. U krów o wysokiej wydajności (>25 kg/dzień) należy 1–2 tygodnie przed zasuszeniem stopniowo zmniejszać dawkę pokarmową, a tym samym produkcję mleka.

Uszczelniacz strzyków to mechaniczna bariera zapobiegająca wnikaniu bakterii do wymienia w okresie zasuszenia. Wewnętrzny uszczelniacz strzyków (ITS) to pasta na bazie bizmutu podawana dowymieniowo przez kaniulę strzykową – chroni przez cały okres zasuszenia (60 dni) i jest standardem nowoczesnego selektywnego zasuszania. Zewnętrzny uszczelniacz strzyków to silikonowa powłoka skóry strzyku – jest mniej skuteczny.

Wewnętrzny uszczelniacz (ITS) to pasta podawana do kanału strzykowego, która chroni przez cały okres zasuszenia (60 dni) i ogranicza nowe infekcje nawet o 70%. Po wycieleniu jest ręcznie usuwana podczas doju. Zewnętrzny uszczelniacz to silikonowa/lateksowa powłoka na zewnętrznej powierzchni strzyku, zapewniająca ochronę przez 5–14 dni (stopniowo się złuszcza). W selektywnym zasuszaniu standardem jest uszczelniacz wewnętrzny, a zewnętrzny stosuje się wyjątkowo.

Wybór antybiotyku zależy od wyniku antybiogramu. W przypadku Staphylococcus aureus typowo stosuje się kloksacylinę (Orbenin DC). W przypadku Streptococcus uberis – cefalosporynę 1. generacji (Cepravin DC). Do szerokiego spektrum stosuje się preparaty złożone (Bovaclox DC). Cefalosporyny 3.–4. generacji należą w UE 2019/6 do kategorii B – należy je stosować tylko wyjątkowo.

Standardowy okres karencji dla antybiotyków DC wynosi 28–55 dni w zależności od konkretnego preparatu, plus 96 godzin (4 dni) po wycieleniu. W praktyce oznacza to, że przy 60-dniowym okresie zasuszenia + 4 dniach po wycieleniu większość preparatów DC bezpiecznie spełnia wymagania karencji. Zawsze należy przestrzegać informacji z ulotki konkretnego preparatu.

Przy zastosowaniu selektywnego zasuszania z diagnostyką (test ClearMilk ok. 180 CZK/test) i celowanym podawaniu antybiotyków można zaoszczędzić około 140 CZK na krowę, co oznacza oszczędność rzędu 40–45% kosztów zasuszania w porównaniu z rutynowym podawaniem antybiotyków wszystkim krowom. W stadzie 200 krów mlecznych oznacza to bezpośrednią oszczędność około 28 000 CZK rocznie na antybiotykach. Dodatkowe korzyści obejmują mniejsze obciążenie administracyjne, niższe ryzyko sankcji wynikających z regulacji UE 2019/6 oraz długoterminowe ograniczenie rozwoju oporności przeciwdrobnoustrojowej – czyli zachowanie skuteczności antybiotyków na sytuacje, w których są rzeczywiście niezbędne.

Nawracające mastitis w okresie zasuszenia najczęściej oznacza przewlekłą infekcję Staphylococcus aureus lub Streptococcus uberis. Zalecenia: (1) identyfikacja patogenu metodą MALDI-TOF i wykonanie antybiogramu, (2) rozważenie wydłużonego leczenia (5–8 dni zamiast standardowych 4), (3) kontrola higieny miejsca dla krów zasuszonych, (4) przy 3+ epizodach w tej samej ćwiartce rozważyć brakowanie – przewlekle zakażona krowa stanowi rezerwuar infekcji dla stada.